99 11listopada1918

Artykuły

250. rocznica Orderu św . Stanisława Biskupa

 

7 maja br. minęło 250 lat od momentu ustanowienia przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Orderu św. Stanisława, który obok wcześniej ustanowionego Orderu Orła Białego stał się drugim po nim najwyższym odznaczeniem królewskim i państwowym w dziejach Rzeczypospolitej. Order Św. Stanisława był wyrazem dążeń króla do wzmocnienia jego władzy, zlikwidowania anarchii, a także podkreślenia znaczenia postaci św. Stanisława w życiu społeczno‑politycznym państwa polskiego w XVIII i XIX w.

We wstępie statutu orderu czytamy: „Aby cnota pobożnych i Oyczyźnie zasłużonych ludzi, nayprzód wzgląd znaydywała a po tym ich także zasługi iakowym publicznym łaski królewskiey zaszczytem ozdobione były i żeby się przez takowy sposób, wszyscy do chwalebnego w dobrym naśladowania y czata 2015 02 03 31do naycelnieyszych dla Rzeczypospolitey czynności zachęcali”.
Podstawowe moralne obowiązki kawalerów Orderu św. Stanisława były następujące:
– zachowanie dozgonnej wierności i życzliwości królowi i Rzeczypospolitej, oraz
– wspomaganie ubogich i pomoc dla uciśnionych.

Odznaczenie było nadawane w: Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Księstwie Warszawskim, Królestwie Polskim. Od 1831 r. włączone zostało do znaków zaszczytnych Cesarstwa Rosyjskiego. Po 1918 r. nierestytuowane przez władze II Rzeczypospolitej. Za jego kontynuatora uważany jest Order Odrodzenia Polski.

Order nadawany był corocznie podczas majowych uroczystości ku czci św. Stanisława 8 maja, w kościele Świętego Krzyża w Warszawie.

Do otrzymania orderu należało m. in. udowodnić szlachectwo poprzez podanie 4 herbów ze strony ojca (po mieczu) i 4 ze strony matki (po kądzieli). Spadkobiercy zmarłego kawalera – podobnie jak w przypadku Orderu Orła Białego – obowiązkowo zwracać musieli królowi insygnia orderowe. Na awersie orderu widnieje wizerunek patrona, na rewersie zaś monogram królewski i łacińska maksyma „Praemiando Incitat” („Nagradzając Zachęca”).

Pierwszych 20 kawalerów nowego orderu monarcha uhonorował już następnego dnia, po jego ustanowieniu. Po inwestyturze odśpiewano hymn „Te Deum laudamus” i oddano salwy armatnie. Nagrodzeni byli zobowiązani do złożenia specjalnego datku na rzecz szpitala im. Dzieciątka Jezus w Warszawie. Podczas uroczystości w 1776 r. kazanie w kościele Świętego Krzyża wygłosił ks. Hugo Kołłątaj, a w 1789 – ks. Jan Paweł Woronicz, późniejszy arcybiskup warszawski.

Pierwszym Wielkim Mistrzem Kapituły został król (założyciel). Po jego śmierci i kilkuletniej przerwie kapitułę przejął w 1807 r. monarcha Księstwa Warszawskiego, Fryderyk August I . Po odtworzeniu Królestwa Polskiego mistrzami do 1831 r. byli królowie Polski z dynastii Romanowów, będący także carami Rosji. Dziś Wielkim Mistrzem Orderu Świętego Stanisława w Polsce jest prof. dr hab. Marek Kwiatkowski, historyk sztuki, b. wieloletni dyrektor Muzeum warszawskich Łazienek. Honorowym Kanclerzem Wielkiej Narodowej Kapituły Orderu jest b. członek Rządu na uchodźstwie, minister płk Stanisław Iwańczak. Wielkim Kanclerzem Wielkiej Narodowej Kapituły Orderu jest prof. dr hab. Mirosław Nader.

 
czata 2015 02 03 32
Prof. dr hab. Marek Kwiatkowski i Stanisław Dąbrowski

Po raz ostatni w I Rzeczypospolitej order ten wręczono w 1793 r., po czym nastąpiła kilkunastoletnia przerwa. Odznaczenie przywrócono w okresie Księstwa Warszawskiego (1807- 1915), ale już bez ceremoniału kościelnego. Po kolejnej, piętnastoletniej przerwie, 8 maja 1830 r. kościół Świętego Krzyża ponownie stał się miejscem patriotycznej uroczystość, podczas której 102 kawalerów dostąpiło zaszczytu odznaczenia tym wysokim orderem – symbolem troski o wartości duchowe, a zarazem narodowe.

Po odzyskaniu niepodległości rolę Orderu św. Stanisława przejął Order Polonia Restituta, ustanowiony w 1921 r.

Kompletną listę nadań przedrozbiorowych i okresu Księstwa Warszawskiego przedstawił w 1925 r. Stanisław Łoza w publikacji Kawalerowie Orderu Świętego Stanisława 1765-1813, zaś szkice przedstawiające zmiany jakie zachodziły w samym odznaczeniu – począwszy od czasów stanisławowskich poprzez Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie, okres włączenia orderu do rosyjskiego systemu odznaczeń – zostały zamieszczone w książce Norberta Wójtowicza Praemiando Incitat. Order Świętego Stanisława, wydanej w 2007 r.

Mało jest okazji do celebrowania inicjatyw, które szczycą się tradycją sięgającą XVIII w. Order św. Stanisława funkcjonuje do dnia dzisiejszego, ponieważ wciąż żywa jest potrzeba służby publicznej, czynienia dobra, wspomagania potrzebujących. Order przypomina czasy królewskiej świetności I Rzeczypospolitej, która w dziele ratowania bytu politycznego nie zapominała o zadaniach społecznych. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1765 r. order wyprzedził chronologicznie ustanowienie orderu wojennego Virtuti Militari, co świadczy o tym, że służba społeczna była dla króla równie ważna jak bohaterska postawa żołnierza na polu walki. Można mniemać, że pragnieniem króla było zrównoważenie w odbiorze społecznym służby publicznej ze służbą wojskową. Tu nasuwa się refleksja, że i dzisiaj potrzebujemy podobnej równowagi, że tak, jak przed 250 laty wciąż potrzebne są szlachetne postawy i wzorce do naśladowania.

Order św. Stanisława służy tej sprawie. Order św. Stanisława dzięki swej ekskluzywności i historycznej tradycji jak niegdyś honoruje zasługi na polu czynienia dobra publicznego w różnych dziedzinach życia społecznego – kultury, sztuki i nauki, wpisując się tym samym w oczekiwania społeczne.

Z okazji 250. rocznicy ustanowienia orderu 10 maja br. w warszawskiej bazylice Świętego Krzyża odbyła się podniosła uroczystość wręczenia 35 najbardziej zasłużonym w służbie społecznej i działalności charytatywnej osobom i instytucjom Orderu św. Stanisława bp. Jubileuszową mszę św. koncelebrował i przewodniczył jej metropolita‑senior archidiecezji gdańskiej abp Tadeusz Gocłowski CM w asyście b. kapelana środowisk twórczych ks. prał. dr. Wiesława Niewęgłowskiego, proboszcza parafii Świętego Krzyża ks. Zygmunta Berdychowskiego i wielu innych kapłanów.

Kawalerami Orderu I klasy zostali m. in.: Polskie Stowarzyszenie Chorych na Hemofilię, Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”, ks. Zygmunt Berdychowski, ks. dr Rafał Śpiewak, ks. płk Marian Kmiecikowski, ks. płk Marek Kwieciński, Wojciech Hetman, dr Jan Rybak, Mieczysław Lewandowski, Krystyna Gucewicz‑Przybora, prof. Gustaw Zemła i niżej podpisany.

  Stanisław Jan Dąbrowski
   
  powrot 

logo_lacznosc_lok

pzrs

logo_pzk

wot pzk logo

logo_kzr_all

herb_mazowsza_1

herb_wawa

logo_mon_1

logo cslii zagrze

logo_pttk_1

logo pzss

logo_wopr_1

logo_zhp_1

Copyright © 2014. SatAudio.