Szukaj

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/loksklep/domains/mazowszelok.pl/public_html/modules/mod_fje_likebox/mod_fje_likebox.php on line 18

Statistics - Statystyka

Użytkowników:
3439
Artykułów:
2062
Odsłon artykułów:
10738898

Odwiedza nas

Odwiedza nas 217 gości oraz 0 użytkowników.

 

Towarzystwo Przyjaciół Żołnierza Polskiego na terenie zaboru rosyjskiego i niemieckiego . . .

Na przestrzeni lat 1917‑1946 czterokrotnie inicjowano (nie wszystkie z tych inicjatyw były udane), powołanie i działalność Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego:

W Warszawie w pierwszej połowie 1917 r. (pod zaborem Niemiec) Wydział Opieki przy Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu widział pilną potrzebę utworzenia jednej organizacji koordynującej opiekę nad żołnierzami polskimi i ich rodzinami. Takiemu celowi najlepiej służyło powstające spontanicznie z patriotycznych pobudek serca Towarzystwo Przyjaciół Żołnierza Polskiego, którego statut1) i konstrukcja zostały opracowane na podstawie statutów Kół Pomocy dla Legionistów i ich Rodzin oraz Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego.

Oprócz wymienionych wyżej towarzystw w skład TPŻP miały wejść: Towarzystwo Pomocy dla Ofiar Wojny oraz przedstawiciele Wydziału Opieki nad Legionistami‑Inwalidami oraz wdowami i sierotami po poległych.

Wobec zawieszenia przez Tymczasową Radę Stanu posiedzeń plenarnych Wydziału Opieki nie można było zalegalizować złożonych do Komisji Wojskowej statutów Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego i Towarzystwa Opieki nad Polakami‑Inwalidami. Stąd też dalsze działania obu tychże organizacji miały charakter nielegalny i nie mogły rozwinąć skutecznej działalności2).

W Kijowie, w tym samym czasie, w kwietniu 1917 r. Anna Roszkowska wyszła z inicjatywą utworzenia organizacji mającej na celu „roztoczenie opieki moralnej i materialnej nad naszym żołnierzem tułaczem, pozbawionym rodziny na obczyźnie, a narażonym na zgubny wpływ anarchii szerzącej się w zastraszający sposób wśród całkowicie zdemoralizowanej armii rosyjskiej”3). 6 maja 1917 r. odbyło się pierwsze zebranie organizacyjne, które zatwierdziło opracowany przez Roszkowską statut, co tym samym dało początek nowemu stowarzyszeniu4). W skład Komitetu Organizacyjnego weszły: A. Roszkowska, Maria i Zofia Węgleńskie, Maria Lipińska.

„Podstawowy cel działalności Towarzystwa sprowadzał się do zapewnienia przez społeczeństwo polskie wszechstronnej opieki żołnierzom‑Polakom znajdującym się po rosyjskiej stronie frontu. Jego osiągnięciu miało służyć dążenie do: zaspokojenia potrzeb religijnych żołnierzy przez udzielanie pomocy kapelanom wojskowym nie tylko wyznania katolickiego, dostarczanie przedmiotów o symbolice religijnej; pogłębiania i rozwijania uczuć i świadomości narodowej; krzewienia oświaty przez dostarczanie odpowiednich czasopism, książek, wydawnictw, organizowanie pogadanek, odczytów itd. Towarzystwo planowało stworzyć im warunki do realizowania potrzeb społecznych i towarzyskich, a szczególnie zabiegać o łagodzenie poczucia osamotnienia spowodowanego oddaleniem od kraju, rozłąką z rodziną, przez „utrzymywanie osobistej opieki w postaci osobnych opiekunek dla poszczególnych żołnierzy”, zakładanie dla nich domów żołnierza i współdziałanie w tej dziedzinie z innymi instytucjami społecznymi.

Organizacja zamierzała ponadto stać się pośrednikiem w nawiązywaniu przez żołnierzy‑Polaków w Rosji kontaktów z rodzinami pozostałymi w kraju oraz pomagać w odszukiwaniu ich zaginionych członków. Przewidywała również udzielanie im pomocy materialnej przez zaspokajanie „drobnych potrzeb życia żołnierskiego” oraz pośredniczenie w wyszukiwaniu odpowiedniej pracy w czasie pozasłużbowym. W wyjątkowych sytuacjach miano udzielać zapomóg pieniężnych i pomocy odzieżowej. Towarzystwo – realizując powyższe zadania – uznało, że będzie je jednocześnie wykorzystywać do podnoszenia i utrzymania „ducha dzielności, tradycji rycerskiej i wartości bojowej żołnierza polskiego”. Organizacja nie zawężała swojej działalności do Ukrainy. Kijów uznano za siedzibę jej władz, natomiast planowała prowadzić działalność na całym obszarze państwa rosyjskiego i wszystkich frontach, na których znajdowali się polscy żołnierze”5).

Terenowe oddziały Towarzystwa działały m.in. w Żytomierzu, Antoninach, Winnicy, Szepietówce, Jenakijewie, Charkowie, Mohylowie Podolskim, Berdyczowie, Odessie, Czernichowie i Humaniu. Ich założenie podyktowane zostało wspieraniem tworzenia oddziałów polskich oraz sprowadzało się do prowadzenia pracy patriotycznej wśród ludności polskiej, otaczania opieką materialną i moralną żołnierzy polskich, a tym samym zapobiegania ich uleganiu propagandzie bolszewickiej6).

W okresie pierwszej okupacji Kijowa przez bolszewików Towarzystwo zajmowało się udzielaniem pomocy aresztowanym lub ukrywającym się oficerom i żołnierzom polskim.

Zajęcie Kijowa przez Niemców, a w istocie przegrana II Korpusu w bitwie kaniowskiej doprowadziły do weryfikacji jego działalności oraz poddania organizacji szykanom ze strony władz okupacyjnych.

Dwukrotne aresztowanie prezesa stowarzyszenia w połowie 1918 r. oraz liczne rewizje w siedzibie organizacji i mieszkaniach jej członków doprowadziły do podjęcia decyzji o jej formalnym zamknięciu. Nielegalną działalność członkowie Towarzystwa prowadzili do 25 maja 1919 r.7)

O kolejnych inicjatywach powołania Towarzystw Przyjaciół Żołnierza Polskiego na terenie zaboru austriackiego i w wyzwolonej Polsce opowiem w kolejnych wydaniach naszej „Czaty”.

 


1) Statut Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego, „Wiadomości Wojskowe”, nr 17, 16 VII 1917, s. 302‑303.
2) Jan Snopko, Sprawozdanie z działalności Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu (styczeń‑sierpień 1917). Studia Podlaskie, t. XIX, Białystok 2011, s. 323.
3) CAW, I 400 vel 3125, Sprawozdanie z pracy Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego oraz kobiet należących do „Ligi Pogotowia Wojennego” w Kijowie 1918 r. (brak paginacji); Ibidem, I 400.2079, Historia powstania i działalności Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego i Żeńskiego Oddziału Ligi Pogotowia Wojennego
w Kijowie w latach 1917‑1919 (odpis), k. 3; Ibidem, I 400.2189/8, Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza Polskiego w Kijowie 1917‑1919, k. (autor: Anna Roszkowska).
4) Towarzystwo Przyjaciół Żołnierza Polskiego [w:] M. Korzeniowski, Za Złotą Bramą. Działalność społeczno‑kulturalna Polaków w Kijowie w latach 1905‑1920, UMCS Lublin 2009, s. 435. Patrz także: A. Zieja Wybrane przejawy aktywności społeczno‑kulturalnej Polaków na Ukrainie Naddnieprzańskiej w okresie rządów Ukraińskiej Rady Centralnej (marzec 1917 – kwiecień 1918). Rozdział VI: Inne przejawy działalności społeczno‑kulturalnej; „Tygodnik Kresowy”, Żytomierz 1918, nr 9. Internet: 16.01.2016. O działalności w TPŻP w roku 1917 dr. Stefana Uhmy wspomina również jego żona Barbara w jego biogramie Działacz – bankowiec – historyk. Internet: 16.01.2016. O działalności TPŻP w Mińsku wspomina M. Kossakowski [w:] Diariusz 1915‑1922, maszynopis, archiwum PAN.
5) Tamże, s. 435.
6) Tamże, s. 440.
7) Tamże, s. 442.

 

  Stanisław Jan Dąbrowski
Przewodniczący Sekcji TPŻP przy KŻR‑LOK
Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie
   
  powrot 

Copyright © 2014. SatAudio.