powstanie 63dni wolnosci

Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej „Batalion Tomaszów”

W ostatnich latach bardzo rozwinęła się nowa forma prezentacji i przeżywania historii przez miłośników wiedzy o minionych czasach. Mowa tu o powstających w całym kraju licznych grupach rekonstrukcyjnych, będących wyrazem aktywnego stosunku do wydarzeń i pamiątek historycznych coraz szerszych kręgów społeczeństwa.

Tomaszów Mazowiecki również doczekał się rodzinnej grupy rekonstrukcyjnej, która swoje zainteresowania historią miasta i jego najbliższych okolic skoncentrowała przede wszystkim na okresie I i II wojny światowej, a ostatnio poszerzyła działalność o czasy średniowiecza. Stosunkowo niewielka liczebnie grupa miłośników historii (ok. 20 osób) prężnie działa, nie szczędząc własnego czasu i środków materialnych w celu odtworzenia ważnych wydarzeń z przeszłości, a także gromadzenia pamiątek historycznych i opieki nad pozostałymi z czasów II wojny światowej obiektami o charakterze militarnym.

Tomaszów Mazowiecki jest miastem szczególnym, jeśli chodzi o pozostałości budowli o charakterze wojskowym. Zachowało się ich ponad 30. To wyjątkowe w skali kraju skupisko obiektów fortecznych na terenach miejskich. Stwarza to niebagatelną motywację do działania grupy „Batalion Tomaszów”.

Początki Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej „Batalion Tomaszów” sięgają 2003 r., kiedy powstała Grupa Rekonstrukcji Historycznej „Pilica”. Cztery lata później 15 sierpnia 2007 r. powstało Stowarzyszenie Miłośników Architektury i Techniki Militarnej „Labirynt” z siedzibą w Konewce, gm. Inowłódz (pow. Tomaszów Mazowiecki).

Oba podmioty rozpoczęły współpracę w zakresie gromadzenia dokumentacji obiektów militarnych i odtwarzania wydarzeń związanych z I i II wojną światową, które miały miejsce na terenie Tomaszowa Maz. i najbliższych okolic miasta. W 2006 r. nastąpiła zmiana nazwy Grupy Rekonstrukcji Historycznej „Pilica” na „Batalion Tomaszów”, która 28 czerwca 2012 r. przekształciła się w stowarzyszenie. Pełna nazwa obecnie brzmi: Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej „Batalion Tomaszów, a w jego ramach działają trzy sekcje:1) piechota niemiecka (1939-1945), 2) piechota polska 1939, 3) sekcja średniowieczna, interesująca się szeroko pojętą kulturą materialną tych odległych czasów.

Oba stowarzyszenia „Labirynt” i „Batalion Tomaszów” chętnie współpracują przy organizacji inscenizacji historycznych. Spełniają również rolę mecenasów zachowanych obiektów, np. „Labirynt” opiekuje się cmentarzem żołnierzy z I wojny światowej w Inowłodzu, a „Batalion Tomaszów” bunkrem Regelbau 621 przy ul. Strzeleckiej w Tomaszowie Maz.

Bunkrem zajmował się początkowo „Labirynt”, aby po jakimś czasie przekazać opiekę nad nim „Batalionowi Tomaszów”. Dzierżawi on nieodpłatnie wspomniany obiekt od Urzędu Miasta i to jest jedyna pomoc miasta, jaką otrzymuje w tej sprawie Stowarzyszenie. Na wsparcie finansowe i materialne nie może liczyć, co powoduje, że członkowie muszą sami gromadzić środki na remont, utrzymanie obiektu i jego wyposażenie. Na terenie miasta Niemcy wybudowali ponad 30 podobnych bunkrów. Wchodziły one w skład systemu umocnień opartego na linii rzeki Pilicy, który miał powstrzymać ofensywę Armii Radzieckiej. Budowę fortyfikacji rozpoczęto w połowie 1944 r. i kontynuowano do 1945 r.

Podobne obiekty wzniesiono także w innych miejscowościach położonych nad Pilicą: w Luboczy, Inowłodzu, Teofilowie, Barkowicach, Przygłowiu i Sulejowie. Bunkry i schrony były uzupełnione linią okopów, umocnień ziemnych i zasiekami, których ślady są widoczne i dziś. Do prac przy ich wznoszeniu Niemcy zmusili ludność cywilną. Zachowały się zdjęcia ilustrujące budowę jednego z bunkrów w sierpniu 1944 r. Linia Pilicy była pierwszą i najważniejszą ufortyfikowaną linią oporu przed wkroczeniem wojsk radzieckich na tereny bezpośrednio włączone do Rzeszy.

Tomaszowski bunkier R 621 jest jednym z dwóch bunkrów tego typu zachowanych do dzisiaj w Polsce. Drugi jest w Kole i podobnie jak w Tomaszowie usytuowany jest przy osiedlu mieszkaniowym. Znacznie więcej R 621 powstało na umocnieniach Wału Atlantyckiego.

Bunkier Regelbau 621 należał do tzw. bunkrów biernych w odróżnieniu od bojowych. Przeznaczony był dla drużyny piechoty (10 żołnierzy) oraz do obsługi dział przeciwlotniczych lub polowych. Mógł też pełnić funkcję stanowiska dowodzenia. R 621 był wyposażony w stanowisko do obrony okrężnej – Ringstand, z oddzielnym wejściem. Do pomieszczenia załogi, które było wyposażone w 10 prycz mocowanych na ścianach, prowadziły dwa wejścia bronione przez strzelnicę. Dodatkowo bunkier miał zamontowany peryskop do obserwacji przedpola. Źródłem ciepła był specjalny piecyk. Drzwi miały charakter gazoszczelny. Bunkier posiadał również niezbędną wentylację – filtry powietrza. Zewnętrzną ochronę stanowiły specjalne umocnienia ziemne zabezpieczone solidnymi balami drewnianymi.

Stowarzyszenie „Batalion Tomaszów” współpracuje z działającą w ramach „Labiryntu” podobną grupą „Anlage Mitte”, która kilkakrotnie zorganizowała w okresie zimowym inscenizację wyzwolenia Tomaszowa (miało to miejsce 18 stycznia 1945 r.). W czasie inscenizacji mniej uwagi zwracano na efekty pirotechniczne, a więcej na eksponowanie bunkra. Jest on udostępniany zwiedzającym z okazji Święta Wojska Polskiego (15 sierpnia) i nocy otwartych muzeów w maju.

Dzięki wysiłkom członków „Batalionu Tomaszów” zapomniany bunkier odzyskał swoją świetność. Uporządkowano go, zbudowano nowe transzeje wokół obiektu. Zrobiono stanowisko dla armaty i moździerza. W środku zamontowano gazoszczelne drzwi. To wierna replika tych z II wojny światowej. Wykonano instalację elektryczną. W środku są elementy nowego wyposażenia; regał na żywność, stojak na karabiny, punkt sanitarny, WC, prycze. Udało się urządzić małe muzeum, w którym obok historycznych pamiątek materialnych zgromadzono stosowne fotografie i materiały o charakterze informacyjno‑edukacyjnym. Przyciągnęło to grupy turystów, co było nie bez znaczenia dla promocji miasta. Wśród zwiedzających znaleźli się goście z Czech i Ukrainy oraz z różnych regionów Polski. Stowarzyszenie gości grupy rekonstrukcyjne z innych miast Polski. Ostatnio była grupa z Warszawy (żołnierze niemieccy), z Kielc (komandosi amerykańscy), z Małopolski – Tarnów, Miechów, Niepołomice (jako żołnierze Ludowego Wojska Polskiego). Członkowie „Batalionu Tomaszów” również biorą udział w inscenizacjach organizowanych poza miastem. Tak było w przypadku rekonstrukcji walki partyzantów AK z hitlerowcami okolicach Żarnowa (pow. opoczyński) na tzw. Diablej Górze w 1944 r. Odpowiadają również na zaproszenia kolegów różnych stron Polski. Przykładem może być inscenizacja pod Ciechanowcem. „Batalion Tomaszów” ma również na swoim koncie występ w kilku filmach („Rok 1920” J. Hoffmana, „Tajemnica twierdzy szyfrów” A. Drabińskiego).

Członkowie grup rekonstrukcyjnych dobrze wiedzą ile czasu, starań, energii, wiedzy i pieniędzy kosztuje ta pożyteczna działalność. Często spotykają się z obojętnością innych i brakiem zrozumienia. Doświadczył tego również „Batalion Tomaszów”. Na szczęście członkowie stowarzyszenia to „twardzi ludzie”, głęboko wierzący w słuszność tego, co robią. Wiedza, że ich działalność służy innym, a szczególnie dzieciom i młodzieży w przybliżeniu historii w atrakcyjny sposób. Członkowie grupy rekonstrukcyjnej poznają historię miasta i jego okolic. Wymieniają doświadczenia z kolegami z innych stowarzyszeń z różnych stron kraju. Wskazują, jak pożytecznie można wykorzystać wolny czas i własne możliwości dla dobra społeczności lokalnej i nie tylko. Ich wysiłek zasługuje na szacunek i pełne uznanie innych ludzi.

  Stanisław Koszel
   
  powrot 

 

logo_lacznosc_lok

pzrs

logo_pzk

wot pzk logo

logo_kzr_all

herb_mazowsza_1

herb_wawa

logo_mon_1

logo cslii zagrze

logo_pttk_1

logo pzss

logo_wopr_1

logo_zhp_1

Copyright © 2014. SatAudio.